Ovo se putovanje ispostavilo, ne samo kao kretanje između
gradova, nego kao prelazak kroz slojeve vremena: od rimskih ruševina i arapskih
medina, preko mediteranske obale, do beskrajne tišine Sahare gde pejzaž
prestaje da bude “pejzaž” i postaje prostor.
Tunis – grad koji
se stalno prepliće sam sa sobom
Dolazak u Tunis deluje kao ulazak u grad koji ne pokušava da
se otvori posetiocu odjednom. Umesto toga, on se otvara u fragmentima: široki
bulevari francuskog kolonijalnog perioda, pa nagli prelaz u uske uličice
medine, gde se zvukovi množe i sudaraju.
Tunis je glavni i najveći grad istoimene države u severnoj
Africi, smešten na obali Sredozemnog mora. Broji oko 700.000 do 1.500.000
stanovnika u širem području. Grad spaja bogatu istoriju (UNESCO-va Medina) sa
modernim bulevarima, a u neposrednoj blizini nalaze se ruševine Kartagine, arheološki
lokalitet nekadašnje feničanske prestonice, udaljen desetak kilometara. i
slikoviti Sidi Bu Said.
U srcu starog grada nalazi se Medina Tunis – lavirint u kome
orijentalni ritam i svakodnevica žive bez potrebe da se prilagođavaju
posetiocu. Stari deo grada iz VIII veka, poznat po uskim ulicama, soukovima
(tržnicama) i džamiji El Zituna. Ovde su vrata često važnija od fasada: drvena,
obojena plavim ekserima, sa motivima koji označavaju zanat, porodicu ili
status. Mirisi začina, kože i čaja mešaju se sa zvukom poziva na molitvu, koji
dopire iz džamija skrivenih iza zidova.
Na obodu grada nalazi se Bardo National Museum, u kojem se
rimski mozaici prostiru kao zamrznuti talasi istorije. Tu Tunis prestaje da
bude samo severnoafrička prestonica i postaje arhiv Mediterana – mesto gde su
se rimske, arapske i berberske civilizacije preklapale bez prestanka.
Ali pravi kontrast Tunisa je njegov izlazak ka moru i jugu.
Naziv Sidi Bu Said potiče od imena poznatog sveca iz
muslimanskog sveta - Abu Said Ibn Khalef Ibn Yahia El-Beji. Rođen polovinom XII
veka, naučnik i teolog putovao je srednjeistočnim predelima, a po povratku u
domovinu, povukao se u prostor današnjeg Sidi Bu Saida i živeo monaškim životom
do smrti 1231. godine. Sahranjen je na vrhu brda iznad svetionika i njegov
mauzolej je vremenom postao čuveno mesto hodočašća mnogobrojnih vernika. Legenda
kaže da ako prošetate kamenim uličicama Sidi Bu Saida i zakucate teškim alkama
od kovanog gvožđa na najveća plava vrata, sreća će vas pratiti, i snovi će vam
se ostvariti.
Tipična arhitektura andaluzijskog stila učestala tokom XVIII
veka, a karakteristične boje bela i plava propisane su kao obavezne dolaskom
Francuza. Ti kafei bili su mesto okupljanja i inspiracije mnogih umetnika, koji
su i proslavili ovo selo. Među njima svakako je najpoznatiji ekspresionista
Paul Klee.
Hamamet – mirnija
verzija Mediterana
Samo sat vremena vožnje od glavnog grada, dolazi se u Hamamet,
grad koji deluje kao da je napravljen da uspori vreme. Stari deo grada, Hamamet
Medina, okružen je belim zidovima i plavim detaljima, gotovo minimalistički u
poređenju sa haotičnim Tunisom. Pre nove ere na tom mestu je bio grad Piput, a
sada se nalazi u predgrađu Hamameta. Taj grad je postao rimska kolonija u II
veku nove ere. Veliki deo ruševina iz tog perioda nije sačuvan i sada se nalazi
ispod zemlje u temeljima priobalnih hotela. U to vreme grad je poprimio rimska
obležja kao što su vodovod, rezervoari za vodu i javna kupatila, stoga je
kasnije pod arapskom vlašću dobio naziv Hamamet (kupatilo).
U XIII veku izgrađene su gradske zidine, u XV veku Medina, a
kasnije grad pada pod špansku i tursku vlast. U II, nemački general Ervin Romel
je u gradu imao štab. Posebno je poznat po jasminu, po čemu je letovalište
Jasmin Hamamet dobilo ime.
Hamamet ima i svoju tvrđavu – Kasbah of Hammamet – sa koje
se vidi cela obala. Sa zidina se može posmatrati kako se grad prelama između
starog i novog: luksuzni hoteli sa jedne strane, ribarske mreže i male barke sa
druge. Ono što Hamamet razlikuje od Tunisa jeste osećaj “lakše”
stvarnosti. Sve deluje kao da je napravljeno za boravak, a ne za preživljavanje
ritma grada.
Izlet u
unutrašnjost – prelazak u drugu dimenziju
Pravi prekid između mora i kontinenta dolazi kada se krene
na jug, ka unutrašnjosti zemlje. Put vodi ka oblastima gde Mediteran više ne
diktira pravila.
Prva velika stanica je često El Džem amfitetar – ogromni
rimski amfiteatar koji stoji usred tuniske ravnice, treći po veličini. kao da
je greškom postavljen tamo. Njegove kamene galerije i danas deluju
monumentalno, gotovo nadrealno u pejzažu koji ga okružuje. Izgradnja amfiteatra
je otpočela 238. godine za vreme cara Gordijana I. koji je ovde proglašen
rimskim carem. No, zbog političkih sukoba i izostanka finansijske podrške iz
Rima, on nikada nije dovršen. Kasnije je služio kao utvrđenje i bio je
poslednji bastion Berbera protiv arapskih osvajača. Dok je bio arapska citadela
dva puta je bio napadnut topovima, poslednji put u XVII veku kada se
stanovništvo sakrilo od osmanske vojske koja je zid raznela topovima, a kamenje
je poslužilo za izgradnju drugih građevina u gradu
Thysdrus je naročito bio uspešan za vreme vladavine cara
Hadrijana (117.-138.) kada je postao središte proizvodnje maslinovog ulja. Putujući
dalje na jug klima postaje sve suvlja, svetlost oštrija, a horizont prazniji.
Sahara – tišina
koja priča težinom
Ulazak u Saharu menja percepciju prostora. Pustinja Sahara
zauzima skoro celu teritoriju južnog Tunisa, države koja je svojim velikim
delom baš i oblikovana svojim pustinjskim predelima i njenim teškim životom.
Kod mesta poput Douz Desert, poznatog kao “kapija pustinje”,
pejzaž prestaje da ima referentne tačke. Pesak više nije “plaža” nego struktura
sveta. Pristupačna jedino džipovima, uz pratnju iskusnih vozača i vodiča,
Sahara pruža neverovatno iskustvo i zadovoljstvo onima koji se odluče za ovaj
izlet. Veliki mediteranski osvajači, posebno Feničani i moćni Rimljani su
ostavili dubok trag na istoriji i tradiciji Tunisa. Vetar briše tragove iza
vozila gotovo odmah, kao da želi da dokaže da kretanje ovde nema trajanje.
U daljini se pojavljuje oaza – mesta kao što je Tozeur
Oasis. Palme, voda i senke deluju gotovo neprirodno u odnosu na okolni pesak.
To su mali džepovi života koji opstaju kao kontraargument pustinji.
Noću, Sahara prestaje da bude prazna. Postaje nebo. Zvezde
su toliko guste da se čini kao da se spuštaju niže nego inače, a tišina nije
odsustvo zvuka nego prisustvo nečeg značajnijeg.
Povratak ka Hamametu deluje kao povratak iz drugog vremena,
ne samo sa drugog mesta. More ponovo preuzima horizont, ali posle pustinje, izgleda
kao da se kreće.
Tunis ostaje isti, ali putnik više nije. Gradovi, plaže i
dine ostaju raspoređeni kao poglavlja jedne iste priče – priče o zemlji koja
stalno menja lice između Mediterana i Sahare, između buke i tišine, između
istorije i praznine koja je starija od nje same.
.jpg)
