Treking po Deliblatskoj peščari

 

Posle dana ispunjenih vinom trebalo mi je malo pešačenja. Tamo gde je pesak progutao nemački džip krajem II svetskog rata, gde je najveći deo radnje filma Ko to tamo peva sniman, a sada se gradi akvapark.

 

Pa da krenemo. Od manastira pa dalje.

 

Manastira Vojlovica

 

-neko je mnogo ranije znao da ćemo moliti boga za energiju-

 

Manastir Vojlovica kod Pančeva posvećen je Svetim Arhangelima Mihailu i Gavrilu, i nalazi se na putu Pančevo-Starčevo, na oko 3,5 km od ušća Tamiša u Dunav. U zaleđu možete videti rafineriju po čemu je manastir karakterističan.

 

Postoji više predanja o postanku ovog banatskog manastira. Prema najstarijem predanju, sačuvanom u manastirskom inventaru iz 1795. godine, manastir je osnovao despot Stefan Lazarević, sin kneza Lazara, 1383. ili 1405. godine.

 

Prvi pouzdani podaci o Vojlovici potiču iz 1542. godine. Jeromonah Partenije je zapisao u Zborniku štampanom u Veneciji 1538. godine da u manastiru u to vreme živi 36 monaha, što potvrđuje pretpostavku da je usled brojnosti bratstva manastir osnovan mnogo ranije.

 

U toku II svetskog rata u manastiru Vojlovica su bili zatočeni patrijarh Gavrilo Dožić i vladika Nikolaj Velimirović.

 

U hramu manastira Vojlovice nalazi se čudotvorna ikona Bogorodice sa natpisom:

 

„Obraz mnogopjenenij i čudotvornij presvjatija Bogorodici“, kojoj je Sveti vladika Nikolaj Velimirović, u toku svog zatočeništva u ovom manastiru, napisao kanon i nazvao ga Kanon Presvetoj Bogorodici Slovesnici.

 

Kao što rekoh manastir Vojlovica danas se nalazi  u sklopu Rafinerije nafte – Pančevo koja je izgrađena 1965. godine.

 

Bratstvo manastira Vojlovice podiglo je 1890. godine kapelu posvećenu Svetoj Petki Trnovoj koja se proslavlja 8. avgusta.

 

Razmisljao sam da ostanem malko da sredim misli, ali onda jeta ideja izvetrila. Mada ako bude energetske krize ovde će biti najsigurnije.

 

Nastavljamo putovanja ka Deliblatskoj peščari.

 

 

Zagajička brda

 

Zagajička (Zagajska) brda predstavlja predeo na severoistočnom obodu Deliblatske peščare. Prostiru se na nešto više od 250 ha i predstavljaju drugu zonu zaštite u okviru specijalnog rezervata prirode „Deliblatska peščara“.

 

Ovo je najviši deo Deliblatske peščare, a po mnogima i najlepši. Pogled sa njih pruža se desetinama, pa i stotinama kilometara sa svih strana. Vide se okolni mesta ali i po neko dalje mesto, Vršačke planine, južni Karpati, Kostolac kao i voda Dunava u daljini.

 

Od Šušаra krećemo do kastela Marijeta  a onda peške do Obeliska. Pesak se rasipao pa je Marija Terezija naredila da se pošumi bagremom. Ima i šipaka i trnjina. Od poljoprivrednih kultura tu su kukuruz i suncokret. Vazduh čisti pluća, a med odavde je lekovit.

 

Ulaskom u zonu Zagajičkih brda, gde su peščane dine visoke više od 200 m, dobija se osećaj kao da ste u nekoj planinskoj oblasti, a ne u ravničarskoj peščari. Da ovde vetra ima skoro uve govore i vetrenjače vetroparka.

 

Zagajička brda skrivena su između velikog prostranstva Deliblatske peščare i njenog ruba kraj sela Zagajica. Mada sada pripadaju selu Grebenac.

 

Upravo to je i najatrkativniji deo Banatske peščare, a do njega je moguće doći samo pešice i uz dobro poznavanje puteva. Zagajička brda koja izgledom podsećaju na loptaste bregove, zapravo su drevne peščane dine, delom šumovite a delom prekrivene stepskom vegetacijom. Ovi lesni oblici reljefa, obrasli stepskom vegetacijom, predstavljaju jedan od poslednjih sačuvanih stepskih predela u Vojvodini.

 

Jedinstveni relikt prapejzaža Panonske nizije pre nego što su je progutale oranice.

 

Sledi pešačka tura u dužini oko 10 kilometara, lagana šetnja po kolskim I šumskim putevima. Vreme pešačenja – oko 5h sa pauzama.

 

Moj kum, lovac ovde je jurio fazane, zečeve, divlje svinje, srne i jelene. Kako je dobar paprikaš spravljao od ulova.

 

A mi idemo da vidimo gde devojka pije vodu.

 

 

Devojački bunar

 

Na samo sat vremena udaljenosti od Beograda, u južnom Banatu smešteno je izletište „Devojački bunar“, prava zelena oaza usred „Peska“, kako lokalci zovu Deliblatsku peščaru.

 

Deliblatsku peščaru napravili su vetrovi ledenog doba, koji su nanosili slojeve peska i plavina Dunava i drugih banatskih reka.

 

Zbog velike raznovrsnosti biljnog i životinjskog sveta i ruže vetrova, Deliblatska peščara proglašena je Specijalnim rezervatom prirode.

 

U „Evropskoj Sahari“, nalazi se oko 900 biljnih vrsta (banatski božur, stepski božur, šerpet, bademić, kleka, virgilijski hrast, lužnjak, bela lipa, bagrem, crni i beli bor…), a životinjski svet čine peščarski insekti i razne vrste ptica (orao krstaš, stepski soko, tekunica, slepo kuče i stepski skočimiš…), a prisutne su i šumske životnje poput vukova, jelena, srna i divljih svinja.

 

Popularno izletište „Devojački bunar“, prava zelena oaza, ispuniće želje posetilaca, bilo da su one vezane za odmor, uživanje i zabavu u prirodi, jahanje konja u obližnjoj ergeli, degustaciju kvalitetnih vina, kupovinu proizvoda iz lokalnih domaćinstava.

 

Mi smo u Plavu damu svratili na goveđ

Kišnim putem ka jugu

 

Posle vina, pešačenja po Deliblatu, radova na placu i spa seansi na red je došlo i jedno vikend putivanje-Put na jug. Često prolazio kroz mesta na jugu Srbije, a nikad pošteno zavirio. Pa da tu grešku ispravim, krenuo sam jednog subotnjeg jutra

 

 

Srpski Mančester i grad paprike i roštilja

 

Leskovac je grad u Jablaničkom okrugu, poznat po petorečju, pojavi retkoj u svetu, koja se nalazi u Leskovačkoj kotlini.

Naselje datira još iz doba Rimskog carstva. U srednjem veku zvao se Glubočica pa Dubočica, a ime Leskovac grad je dobio po šumama leske tj. lešnika.

Na 30 km od Leskovca nalazi se veliko arheološko nalazište iz VI veka Caričin Grad, a vredni pronalasci i ostaci se čuvaju u leskovačkom gradskom muzeju. Na 15 km južno od Leskovca,u blizini Vučja, nalazi se višeslojni arheološki lokalitet Skobaljić Grad.

Naučnici tvrde da se istorija ovoga kraja može sigurnije pratiti od XII veka n. e. kada je srpski župan Stefan Nemanja od vizantijskog cara Manojla I Komnina dobio na poklon Dubočicu (kako je vekovima nazivana ova oblast) i zavetovao mu:

„Tebi budi u potomstvu tvojemu po tebi“, tako je Dubočica ušla u sastav Raške države kao samostalna oblast. Najstariji zapisani pomen Leskovca potiče iz XIV veka i tada se ovo mesto opisuje kao veliko selo.

Iz vremena cara Dušana i neposredno posle toga pojedina sela u Dubočici pa i sam Leskovac bili su darivani manastirima: car Stefan Dušan, je 1348. godine dao na poklon manastiru Hilandaru selo Leskovac.

Mestimično praćeni kišom koja je prelazika u pljusak, obilazima Šоp Đokićevu kuću, Sabornu crkvu Svete Trojice sa Crkvom Odžаklijom, posećujemo Narodni muzej koji prati istoriju grada uključujući i industrijalizaciju. A tu je i tradicionalna južnjačka svadba. 

Stigao sam i na konfrenciju XV LIFFE- Leskovačkog internacionalnog festivala filmske režije, čije je KulturniK  ponosni medijski prijatelj.

Trećeg dana XV  Leskovačkog internacionalnog festivala filmske režije, 17. septembra u Leskovačkom kulturnom centru, na konferenciji za novinare govorili su Ognjen Sviličić, selektor glavnog takmičarskog programa 15. LIFFE-a, Darko Bajić, umetnički direktor festivala, Milica Tomović, rediteljka filma „Kelti“, i Dušan Zorić i Matija Gluščević, reditelji filma „Da li ste videli ovu ženu?“.

A onda na leskovački roštilj. Beogradom vladaju neki uveženi roštiljski brendovi, a ja iz detinjstva znam i cenim samo ovaj.

 Izbor je pao na punjenu belu vešalicu sa urnebes salatom i ljutim paprikama. Uz Moreti pivo.

I dok kiša opet rominja i dobuje po šoferci idemo ka manastiru Prohor Pčinjski.

Nekad davno sam vozom ovim putem  išao u vojsku. U Bitolj. Tada ovde nije prolazio auroput, već solunski drum. On nam ostaje sa leve strane.

Još sva srca ohladnela nisu...

 

MANASTIR PROHOR PČINJSKI

 

Na 20 kilometara od magistralnog puta Beograd-Solun i 30  udaljenosti od Vranja, nalazi se jedna od najstarijih srpskih svetinja – manastir Sveti Prohor Pčinjski.

Smešten u podnožju planine Kozjak, obrasle hrastovom šumom, punoj divljači i brojnih izvora, u kraju izvanrednih klimatskih osobina, manastir živi svoj burni život devetstogodišnjaka. Rušen i paljen, napadan i pljačkan, sada obnovljen, posećivan je od turista i hodočasnika iz celog sveta koje privlače tajne manastirskih odaja, ali i nedirnuta lepota ambijenta kraja, tradicionalno poznatog kao vazdušna banja.

Devet vekova prohujalo je od kada je vizantijski car Roman Diogen (vladao od 1067. do 1071. godine) podigao ovaj manastir i posvetio ocu Prohoru. O tome postoji legenda:

„Roditelji Svetoga Prohora dobili su sina u poznim godinama. Kada je Prohor napunio 8 godina dalu su ga da „uči knjigu“. Po punoletstvu i završetku izučavanja knjige mudrosti, roditelji odluče da ožene svoj jedinca. Prohor tada svoje imanje razdeli siromasima, ode u pustinju i svoj život posveti Bogu. U pustinji je živeo 32 godine i za to vreme nije sretao ljude. Diogen, budući rimski car, lovivši srnu srete u pustinji Prohora koji mu tada predvidi da će postati car. Ali ga opomenu da ne zaboravi na starog pustinjaka. Diogen sasluša starca, otputova u Carigrad i ubrzo postade car. Ali, zaboravio je  na proroka. Prohor mu se javio u snu i opomenuo ga da mu makar mali hram podigne. Ispunjavajući prorokovu želju, Diogen najpre u Nagoričanima podiže jedan hram, a potom i crkvu na reci Pčinji, gde vekovima počivaju svete i čudotvorne mošti iz kojih do danas teče sveto miro.“

Manastir Prepodobnog Prohora Pčinjskog podigao je vizantijski car Roman IV Diogen 1070. godine. U okviru vizantijske države ostao je sve do Nemanjinih osvajanja ovih krajeva između 1180. i 1190. godine. Tek krajem XII veka, u vreme velikog župana srpskog Stefana Nemanje, manastir je u sastavu Srbije.

U istorijskim izvorima, međutim, ne pominje se sve do dolaska na vlast srpskog kralja Milutina (1282-1321).

Osvajanjima započetim već u proleće 1282. godine, kako navodi njegov biograf arhiepiskop Danilo II, kralj Milutin uze u početku dolaska (na presto) oba Pologa sa njihovim Gradovima, i sa oblašću i Grad slavni Skoplje, potom Ovče Polje, Zletovo i Pijanec. Mada se to izričito ne pominje, verovatno je i Vranjska oblast bila srpska, a manastir je već od 1282. godine u sastavu Milutinove Srbije. Za Srpsku crkvu vreme vladavine kralja Milutina je period izuzetnog prosperiteta, jer kako navodi arhiepiskop Danilo II, odmah po dolasku na vlast kralj poče zidati mnoštvo svetih crkava, a mnoge… stare obnovi i ukrepi. Podigao je ili obnovio 40 crkava i manastira, zahvaljujući bogatim prihodima kraljevine od rudarstva i trgovine. Mada izvori toga doba ne govore o manastiru Svetog Prohora Pčinjskog, u Karlovačkom rodoslovu iz 1503. godine, stoji da kralj Milutin, pored ostalih zadužbina sagradi i crkvu Pčinskomu Prohoru.

Osvajanjem ovih krajeva od strane Turaka, završava se razdoblje u kome je manastir prosperirao kao snažan duhovni i kulturni centar srednjovekovne srpske države.

Kroz čitav XV vek nema podataka o njemu, sve do 1483. godine, kada izvesni Petar daruje manastiru mermernu krstionicu. Samo šest godina kasnije, obnavlja se kompletan živopis – ponovo se oslikava Milutinova crkva o trošku Marina, sina popa Radonje iz Kratova.Sve to ukazuje na ozbiljnu pretpostavku da je manastir već u prvim decenijama turske dominacije vrlo teško stradao, čak toliko da je bila neophodna njegova ozbiljna obnova. To je ostvareno 1489. godine, čitav vek posle tragičnog poraza na Kosovu, pa se tako u novoj zidnoj dekoraciji pojavljuje i lik Svetog kneza Lazara. Kako se u nekim izvorima navodi knez Lazar Hrebeljanović podigao je spoljnu pripratu ili trem, ispred Milutinove crkve u manastiru Svetog Prohora Pčinjskog, isto kao što je to uradio i u Hilandaru. U ovom manastiru se deo srpske vojske pričestio pre odlaska u Kosovski boj 1389. godine.

Manastir i ovdašnji živalj žеstoko su postradali  tokom dva svetska rata od bugarskih okupatora.

Kraljevski konak je 2103. godine proslavio100 godina postojanja, a 2014. godine se desio požar.

U 2015. Republika Srbija, lokalna zajednica i dobrovoljci su ga ponovo obnovili.

Veoma je bitan je je ovo drugi najveći manastri Srpske pravoslavne crkve. Odmah posle Hilandara. Svakako najveći u Srbiji.

Sveti Prohor Pčinjski je prvi srpski svetac.

Manastir vernicima i putnicima namernicima nudi i konforan Vranjski konak  i Gastroprimnicu u kojoj se služi isključivo organska hrana.

Slava Svetog Prohora Pčinjskog se slavi 1. novembra.

Isposnica Svetog Prohora, a sada crkva-brvnara, nalazi se na planini Kozjak, udaljena oko 3 kilometra od manastira. U ovoj isposnici starac Prohor je proveo veći deo ovozemaljskog života. U njenoj neposrednoj blizini je potok sa koga je vodu pio i sam Prohor. Staza u jednom pravcu se prelazi za oko 40 minuta, jedan deo je kroz šumu, uređena staza, nije naporan put, samo kratko-oko 150 metara malo veći uspon, šetnja kroz prelepu prirodu.

 

VRENJE U VRANJE

 

 

Vranje je grad na jugu Srbije, sedište Pčinjskog okruga. Nalazi u Vranjskoj kotlini, na Vranjskoj reci, nedaleko od njenog ušća u Južnu Moravu. Smešteno je u podnožju planine Pljačkovice (1231 m), Krstilovice (1154 m) i Pržara (731 m).

Od granice Bugarske je udaljeno

70 kilometara , a od Severne Makedonije 40.

Prema popisu iz 2002. u gradu Vranju je bilo preko 55 hiljada stanovnika.

Prvi pisani trag o Vranju, još u XI veku, ostavila je Ana Komnina. Ona u knjizi „Aleksijada“ pišе da je raški župan Vukan, 1093. godine, u svom osvajačkom pohodu, stigao u Vranje i osvojio ga, ali se ipak povukao pred Vizantijom.

U sastav srpske države, Vranje konačno ulazi 1207. godine, kada ga je osvojio Stefan Prvovenčani.

Jedno je sasvim izvesno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrštali karavanski putevi tako da je „najlakši put ka jednom i ka drugom, osvajače vodio preko vranjskog pomoravlja“.

Raspadom srpske srednjevekovne države, Vranje 1455. godine osvajaju Osmanlije, koje njime vladaju sve do 1878. godine, kada je varoš oslobodila srpska vojska pod komandom Đenerala Jovana Belimarkovića.

Vranje je, tako, pod Turcima bilo čitavih 422 godine. Tu se priča o burnoj istoriji ne završava.

Ovi prostori su, posebno u novijoj istoriji, bili česta meta bugarskih osvajača i zločina koji su počinili nad civilnim stanovništvom. U Prvom svetskom ratu, Bugari su okupirali Vranje 1915. godine, a oslobodili su ga srpski ratnici sa Solunskog fronta 1918. godine.

Drugi svetski rat doveo je Nemce, koji su u njega ušli početkom 1941. godine, i potom ga predali u ruke bugarskim okupatorima.

Oslobođeno je 7. septembra 1944. godine.

I Vranje, kao i Verona, čuva i neguje priču o tragičnoj ljubavi. Tamo u Veroni, ljubav se zbiva na balkonu, dok se ovde, u Vranju, odvija na obali Vranjske reke.

Šta se to, zapravo, dogodilo u gradu jakih strasti, meraka i sevdaha?

Lepa Ajša bila je kći bogatog i moćnog Selim-bega. Legenda kaže da se Ajša zaljubila u zvuk Stojanovih dvojnica, koje je slušala, dok je pastir Stojan prolazio vodeći ovce kraj njene kuće. Zatim se zaljubila i u njegov stas i poželela da sa njim ode u planine. Ravnodušan nije ostao ni Stojan.

Počeli su tajno da se sastaju u šipražju Vranjske reke. Po čaršiji su krenule priče o zabranjenoj ljubavi. Glas o ašikovanju mlade Turkinje i srpskog mladića došao je do ušiju moćnog Turčina.

Jednog dana, Selim-beg pođe za svojom kćeri…

U ruci je imao pušku. Našao ih je pored reke i uperio je pušku prema mladiću, ali je metak pogodio njegovu kćer, koja je telom zaklonila mladića. Drugi je kuršum pogodio svoj cilj. Poslednja želja mlade Turkinje bila je da se na tom mestu, od novca za njenu udaju sagradi most. Otac je ispoštovao amanet svoje jedinice. Godine1844.  podigao je most koji nazivaju Beli most. Na samom mostu postoje dve table: na turskom i arapskom jeziku, na kojima piše:

„Ovaj most zvaće se Beli most,

on će služiti za olakšicu

Voda koja ispod njega teče

Neka posluži ljudima za zdravlje!

Prolaznici, prođite jedanput

Preko mosta i vratite se

Videćete da je sagrađen

za dobro svakog čoveka.

Muhamede Mustafo,

Posreduj za humanu vlasnicu Ajšu…“

Ispod ovog teksta nalazi se tekst na arapskom jeziku:

„O Čuvaru, vlasnica ove dobrote i lepote, Hanuma Ajša, podiže ovaj most da joj bog oprosti njene grehe i grehe njenih roditelja.“

Ovako je događaj upamtilo Vranje. Danas, sve više turista iz čitavog sveta dolazi u pohode Belom mostu: zaljubljeni zahvataju vodu ispod mosta kojom prskaju odeću da bi zaštitili svoju ljubav od zlih sila.

 Za dan zaljubljenih veliki broj mladih, zaljubljenih i bračnih parova prelazi po dva puta preko mosta: kažu da Beli most ima čudno dejstvo, do danas neobjašnjivo.

Zgradu Pašinog konaka sagradio je moćni Raif-beg Džinoli 1765. godine. Sastoji se iz dve spratne zgrade spojene visećim mostom, koje su tipični predstavnici balkansko-orijentalne arhitekture. Zgrade imaju prizemlje i sprat, sa simetrično postavljenim prostorijama.     

  

Holovi su nepravilnih oblika osnove. Iz njih se ulazi u prostrane sobe, između  kojih su manje prostorije, takozvane odžaklije. Sve sobe su ukrašene bogato obrađenim drvenim tavanicama.

U prvoj zgradi, Selamluku, živeo je Paša sa svojom muškom pratnjom.

Danas je tu smešten Narodni muzej. U drugoj, Haremluku, odvijao se porodični život. U njemu su živele Pašine žene, deca i služinčad. Hol Haremluka na spratu ima polukružno proširenje – divanhana, a ispod njega u prizemlju manji otvoren trem. U prvih šest meseci ove godine kulturne institucije posetilo više od 12.000 posetilaca.

Haremluku se renovira i biće proširenje Narodnog muzeja.

Jedan od glavnih simbola Vranja, ali i srpskog književnog realizma je, bez sumnje, pisac Borisav Stanković.

Bora je pretežno stvarao dela koja su iskazivala tradiciju i duh Vranja, a u tome mu je pomoglo i to što mu je baka Zlata često pričala o izgledu „starog” Vranja.

Danas mnoge institucije u Vranju nose njegovo ime – gimnazija, Gradska biblioteka, pozorište, ali i jedna ulica. Iako je Bora prodao nakon što se preselio u Beograd, grad je kuću kasnije otkupio i učinio je kulturnim dobrom 1967. godine.  Nikad nije živeo u raskoši, sastavljao je kraj s krajem, pa je radio i kao poreznik. Godišnje odmore provodio je u Vranju.

U njoj su za posetioce izloženi lični predmeti Borisava Stankovića i njegove porodice, kao što su nameštaj, baka Zlatin razboj, Borina tabakera, knjige, sanduk za odela i fotografije. Gostinska soba, koja po pravilu treba da bude najlepša u svakoj kući, postavljena je prema opisu iz Borine pripovetke „Uvela ruža”.

Sačuvana je čak i soba baka Zlate, gde se nalaze i njeni lični predmeti. Spoljašnjost kuće prikazuje tipičnu arhitekturu narodnog graditeljstva. Muzej-kuća je pod upravom Narodnog muzeja Vranje.

Posle obilaska Belog mosta, Muzeja Bore Stankovića i Pašinog konaka pravimo pauzu tek da nešto malo čalabrcnemo.

 

Vranjsko more

 

 

Posle posete Vranju nastavljamo putovanja do Vlasinskog jezera.

Ono se nalazi na teritoriji opštine Surdulica i udaljeno je 30 kilometra od doline Južne Morave ka zapadu i od srpsko-bugarske granice ka jugu. Nalazeći se na 1213 m nadmorske visine i prostirući se na površini od 16 km2 najveće je i najviše veštačko jezero u Srbiji.

Na mestu gde se u prošlosti nalazila tresava, poznata kao Vlasinsko blato, sa ševarom, trskom i samo mestimičnim vodenim površinama i isticala reka Vlasina, nastalo je današnje Vlasinsko jezero.

Ispitujemo jezero krstareći po njemu brodom "Posejdon".

Boja vode jezera varira od sivo plave pored obale do zatvoreno plave na sredini jezera, sa zelenim priobalnim površinama daje poseban koloritet vlasinskom pejzažu.

Posebna zanimljivost su plutajućа ostrva različitih veličina sa slojem zemljišta do 3 metra, koja nošеna snagom vetra menjaju svoj položaj u jezeru.

Rastinje je raznoliko a najviše je breza i bambusa. Kažu da je nekad i stoka zabasala na takva ostrvca. Nekad ih je bilo mnogo više ali ih je eksloatisala kompanija Simpo i od njih proizvodila najkvalitetnije đubrivo za cveće.  Danas ih ribari koriste pri pecanju, pošto je asortiman ribe u jezeru raznolik.

Istorijski zapisi koji spominju Vlasinsku visoravan potiču još od XVIII veka pod nazivom Vlasinsko blato ili Vlasinska tresava zbog nagomilanog treseta i blata nastalog spiranjem rečnih tokova. Na taj način je u kanjonu dugom 20 km stvorena močvara koja je na pojedinim mestima bila ispunjena živim peskom.

Vlasinsko jezero oivičava zatalasana visoravan u vidu prostranog zelenog ćilima išaranog livadama, pašnjacima i šumama koje kriju raznovrstan biljni i životinjski svet, dok jezero nadvisuju planinski masivi, na čijim padinama je grupisano nekoliko vlasinskih naselja između kojih teku bistri i žuborni potoci i rečice sa šumovitim klisurama.

Od planina koje okružuju jezero posebno se izdvajaju Čemernik i Vardenik.

 

Hilandaru u pohode

 

U Solunu dinar - somun, do Soluna - sto somuna!

 

Solun (grč. Θεσσαλονίκη [Thessaloníki — Tesaloniki]), drugi je po veličini i značaju grad u Grčkoj posle Atine. To je i glavni grad istoimenog okruga Solun i periferije Središnja Makedonija. Solun je jedna od najznačajnijih luka Balkana. 

U upravnim granicama grada Soluna živi oko 370 hiljada stanovnika, ali unutar „Velikog Soluna“ (šire gradsko područje), koje se sastoji od 16 gradskih i prigradskih opština, živi 1.104.766 žitelja ili svaki drugi stanovnik Periferije Središnja Makedonija.

 

Solun je osnovao kralj Kasandar 316. godine p. n. e. Veruje se da je grad dobio ime po Tesaloniki, supruzi Kasandra i polusestri Aleksandra Velikog.Ime grada na svim značajnim jezicima izvedeno je od grčkog naziva za grad „Tesaloniki“ (Thessaloniki). 

 

U jezicima zapadne Evrope grad se najčešće naziva „Salonika“, kao varijanta skraćenice „Saloniki“, koju upotrebljava mesno stanovništvo u svakodnevnom govoru. U južnoslovenskim jezicima preovlađuje naziv „Solun“, koji je blizak turskoj verziji „Selanik“.

 

Stari grad Soluna ili Ano Poli, kako ga Grci najčešće zovu, interesantan je za obilazak, pre svega zbog građevine iz srednjeg veka, crkve iz vizantijskog perioda, pogled na grad sa tvrđave. Treba obići i Kapani, najstariju pijacu u Solunu. Nalazi se između ulica Eleftheriou Venizelou, Egnatia, Aristotelous i Ermou. Nije poznat tačan datum osnivanja pijace, ali se smatra da je postojala još 1498. godine. Naziv pijace potiče iz tog perioda, kada se na turskom nazivala “Kapan-i Galle”, što znači “pijaca žitarica”. 

Manje pijace su se razvijale u okviru Kapani pijace, a jedna od njih je bila i egipatska pijaca. Početkom XX veka, Kapani pijaca je naglo počela da se menja i prodavnice su počele da prodaju sve i svašta, pa čak i male životinje. Nakon velikog požara koji je uništio centar Soluna 1917. godine, Kapani pijaca je obnovljena, sagrađene su dvospratne kuće, u kojima su u prizemlju bili lokali, a na spratu stanovi vlasnika. Kada su pazarni dani ovde ćete videti i neprehrambenu robu izloženu na prodaju.

 

Glavne i paralelne ulice Soluna su Cimicki i Egnatija koje su uvek važile za trgovačku meku, ali se i ovde sve više kupuje po tržnim centrima. Stoga preporučujema posetu gradskim muzejima – Arheološkom  (Manoli Andronikou, br. 6. svakodnevno 8:30-15:30, 8 evra) i  Vizantijskom (Leoforos Stratou, br. 2, od  08:30 – 15:30, 8 evra, Bela kula 6 evra). Za svaki od njih je potrebno otprilike sat-dva za obilazak.

 

Muzej filma nalazi se na samo nekoliko minuta od Aristotelovog trga, na samom kraju avenije uz more. Smešten je u skladištu na pristaništu luke. Posetioci u njemu mogu da vide kako je filmska umetnost počela u Grčkoj, prve napore snimanja i produkcije filmova, kao i prikaz “zlatnog doba” 60-tih godina XX veka. Muzej je osnovan 1995. godine. 

Crkva Sv. Dimitrija se nalazi u centru grada, nedaleko od spomenika Venizelosu. Sagrađena je na temeljima rimskog kupatila. Potiče iz vremena kada je Solun bio drugi grad po veličini u Vizantijskom carstvu. Ona je najvažnija i najveća, ne samo u Solunu (crkva može da primi 5.000 vernika), nego i u Grčkoj. Deo je paleohrišćanskih i vizantijskih spomenika Soluna, pod zaštitom UNESCO-a. Crkva je vrlo poznata, a kroz istoriju je bila uništena dva puta. Ne propustite da siđete do kripte. Tamo je Sv. Dimitrije, zaštitnik Soluna, bio zatvoren i mučen.

Jedan od najlepših delova Soluna, Kalamarija, dobio je ime po našoj princezi Mari Branković, ćerki despota Đurđa Brankovića i vizantijske princeze Irine Kantakuzine. Mara Branković je kasnije postala jedna od supruga sultana Murata II i pomajka Mehmeda II Osvajača. Rođena je 1416. godine u Vučitrnu na Kosmetu. Mara je kao sultanija obilato pomagala manastire i crkve, kako u Srbiji, tako i u Grčkoj, pogotovo na Svetoj Gori. Po smrti Murata II, dobila je dozvolu da napusti osmanski dvor i skrasila se u mestu Ježevo kraj današnjeg grada Seres.Na obali koja je ponela njeno ime, kod današnjeg mesta Sozopol, nekada se nalazio metoh Hilandara, koji je Mara često posećivala i darivala.

 

Srpsko vojničko groblje na Zejtinliku je nezaobilazno mesto za posetioce Soluna. U sklopu groblja, smešteni su grobovi srpskih, francuskih, italijanskih, engleskih i ruskih vojnika poginulih u borbama i proboju Solunskog fronta. Groblje je podignuto na mestu na kojem se tokom 1916. godine nalazila poljska bolnica srpske vojske. Zejtinlik je dobio ime po turskoj reči zejtin, jer se na tom prostoru u doba Osmanske imperije nalazila pijaca za prodaju ulja (zejtina). Po završetku rata odlučeno je da se svi poginuli vojnici sahrane na zajedničkom groblju, a kao mesto za to odabran je Zejtinlik, koji je u to vreme bio gola ledina. Danas je Solun dosta veći, pa je groblje u širem centru grada. Pripreme za izgradnju groblja započele su 1926. godine, a na čelo poduhvata postavljen je Savo Mihailović koji je imao zadatak da sa grupom saboraca prikupi posmrtne ostatke izginulih ratnika raštrkanih na širokom prostoru na kojem su vođene borbe.Oni su obišli oko 250 groblja, ekshumirali poginule ratnike i preneli na novo groblje. Sav materijal za izgradnju groblja donet je iz Srbije, a Grčka je besplatno ustupila zemljište od oko 7000 m2, a sav materijal oslobodila carina i poreza. Oko srpskog groblja posađene su sadnice čempresa donete iz Hilandara, kako bi odavale večnu stražu palim borcima za slobodu.

 

 

Jerosos i Uranopolis

 

 

Jerisos je najpopularnije turističko mesto na Atosu, trećem prstu Halkidikija. Nalazi se na istočnoj obali, na oko 740 kilometara od Beograda. Mesto je malo, sa veoma dugačkom plažom i šetalištem. Uranopolis je udaljen 15 kilometara i pored po čistom moru, poznat je i po polascima turističkih brodova koji krstare oko Svete Gore. 

 

Vatoped (grč. Ιερα Μεγιστη Μονη Βατοπεδιου)

 

 

 

Manastir Vatoped je drugi po hijerarhiji manastira Svete gore. Osnovan je između 972. I 985. godine. Sagradili su ga u drugoj polovini  X veka tri monaha - Atanasije, Nikolaj i Antonije, učenici Atanasija Atonskog.  Prema drugom predanju, manastir je sagradio vizantijski car Arkadije u spomen Presvetoj Bogorodici koja mu je na čudesan način spasla sina od brodoloma. Dete je pronađeno u grmu kupine u blizini plaže, po čemu je manastir dobio ime (grč. Βατο - kupina grm i grč. παιδι - dete). U manastiru živi oko 100 monaha, a mi smo imali čast da nas primi iguman i održi nam prigodnu besedu, ukazavši nam da su se krajem XII veka pred kapijama Vatoped pojavili srpski kaluđeri visokog roda, Rastko Nemanjić i kasnije njegov otac, veliki župan Stefan Nemanja, u monaštvu Sava i Simeon. Oni su svojim prilozima omogućili značajno proširenje Vatopeda, te između dva svetogorska manastira vlada duhovna bliskost.

 

 

U manastiru se čuvaju 4 ikone Presvete Bogorodice, koje smatraju čudotvornim. to su: Eleovritisa, Vimatarisa, Esfagmenisa i Paramitisa. Manastirska riznica čuva i pehar za pričešće izrađen od dragog kamena zaspisa i mnoštvo vrednih ikona. Vatopedska biblioteka sadrži preko 2000 rukopisa i više od 35000 štampanih knjiga.

 

 

 

Hilandar (gr. Χιλανδαρίου)

 

 

Hilandar je srpski manastir koji se nalazi u severnom delu Svete gore Atonske (gr. Άγιoν Όρoς), države pravoslavnih monaha koja postoji više od hiljadu godina. Sveta gora je smeštena na Atosu (gr. Άθoς), trećem kraku poluostrva Halkidiki u severnoj Grčkoj, a manastir se nalazi na 2,5 kilometara od mora. Posmatran spolja manastir ima izgled srednjovekovnog utvrđenja, s obzirom da je utvrđen bedemima koji su visoki i do 30 m. Spoljni zidovi su dugački 140 m i okružuju površinu koja je skoro 75 metara široka. Manastir je ovako utvrđen s obzirom da je u prošlosti, kao i ostala utvrđena monaška naselja na Svetoj gori, morao da se brani od gusara. Etimološko značenje “Hilandara” najverovatnije potiče od grčke reči Chelandion koja označava vrstu vizantijskog broda.

 

Manastir Hilandar izgradio je grčki monah, Georgije Helandarios. Obnovili su ga Stefan Nemanja (Simeon, koji je u njemu i preminuo 1200. godine) i njegov sin Sava 1198. godine. Kralj Stefan Uroš I je 1262. godine značajno utvrdio manastir. Hilandar je naročito pomogao kralj Milutin, koji je oko 1320. godine na mestu stare podigao novu crkvu Vavedenja Bogorodice, koja i danas služi kao Saborna crkva. U vreme kralja i cara Dušana Sveta gora je došla pod njegovu vlast, a to je period najvećeg prosperiteta manastira. U vekovima turske vladavine, Hilandar su pomagali ruski carevi i moldavski kneževi u XVI veku, a srpski patrijarsi iz Peći u XVII veku. Početkom XIX veka stvorena je prva novovekovna srpska država, pa je nastavljena bogata tradicija hilandarsko-srpskih odnosa. U novijoj istoriji manastir je značajno stradao 2004. godine u katastrofalnom požaru, nakon čega je usledila obnova.

 

 

Manastirski kompleks je ograđen odbrambenim zidovima koji su pojačani pirgovima – kulama, Svetog Save i Svetog Georgija uz koje su podignuti višespratni konaci, kapele, paraklisi, bolnica i drugi objekti. Prenoćišta su na trećem ili četvrtom spratu. U kelijama na četvrtom spratu spoljašnji zidovi imaju preko 1,5 m širine. Kule su još tvrđe i imaju vojnički izgled. Otvori su im dosta mali i uzani, vrata niska i teška. Građevine su zidane u vizantijskom stilu od tesanog kamena sa naizmeničnim redovima opeke, dok su podovi i balkoni izgrađeni od drveta. Konaci su oduvek zidani iznutra uz odbrambene zidove i do XIX veka imali su otvore uglavnom prema porti. Pored glavne, u manastiru se nalazi još dvanaest manjih crkava i kapela sa živopisima iz raznih vremena, sa ikonostasima iz doba različitih umetničkih škola, sa ikonama, utvarima i drugim predmetima.Izvan manastira u zidinama, a u njegovoj neposrednoj blizini, nalaze se grobljanska crkva Blagoveštenja sa kosturnicom i paraklis Svetog Trifuna iz 1719. godine.

 

Glavnu manastirsku crkvu Vavedenja Bogorodice sagradio je kralj Milutin početkom XIV veka na temeljima prvobitne crkve. Ona predstavlja potpuno nov tip vizantijske arhitekture i to konstantinopoljske škole, sa nešto elemenata solunske i atonske neimarske veštine.Za Svetu goru nova građevina je donela izvesna nova, iako ne originalna rešenja u narteksu. Napušteni su dodaci uz crkvu kao eksonarteks, pobočne kapele i prednji portik. Dobijen je velik i dobro osvetljen prostor u crkvi, koji ranije svetogorske građevine nisu imale. Ovaj tip arhitekture održao se na Svetoj gori do današnjih dana. Pod crkve ukrašen je mozaikom izuzetne lepote je pažljivo i dobro složen. Na crkvi su očuvani fragmenti prvobitne plastike. U vreme kneza Lazara, oko 1380. godine, uz crkvu je sagrađena priprata.

 

Hilandar predstavlja jedno od nazjnačajnijih središta srpske kulture i duhovnosti. Kroz vekove, relativno zaštićen od napada i pljačkanja, u sigurnosti Svete gore Atonske i njene autonomije, bio je pošteđen sudbine koja je zadesila skoro sve druge srpske manastire. U Hilandaru je očuvana najbogatija kolekcija originalnih starih rukopisa, ikona, fresaka, tako da on u današnje vreme predstavlja najznačajniju riznicu srpske srednjovekovne kulture uopšte. Manastir se od 1988. godine, zajedno sa ostalih 19 svetogorskih manastira, nalazi na UNESKO-voj listi svetske baštine u sklopu spomenika srednjeg veka objedinjenih pod zaštićenom celinom Planina Atos.

 

Sa završetkom izgradnje Simeon se preselio u Hilandar sa priličnim brojem kaluđera. Hilandaru je dodeljeno i nekoliko sela u okolini Prizrena kao metoh. U međuvremenu, Sava je ponovo od vizantijskog cara izdejstvovao novu povelju, u kojoj car u potpunosti izjednačava Hilandar sa ostalim manastirima na Svetoj gori, i daje manastiru jedan metoh, davno razrušeni manastir Zig (Ivanicu, u unutrašnjosti poluostrva Halkidiki).

 

Saborna crkva, trpezarija, trem trpezarije, svi paraklisi i ulaz imaju iznutra, a ponegde i spolja, freske - živopis. Najstariji živopis je iz XIII veka i nalazi se unutar i spolja pirga i paraklisa Svetog Đorđa. Živopis Saborne crkve datira iz 1321. godine ( preslikan je 1804. godine pa delimično u južnoj pevnici očišćen od ovog preslikavanja sedamdesetih godina XX veka). Freske na tavanu trpezarije na severnom zidu  nastale su posle 1321. godine, a u crkvi Svetog Arhanđela polovinom XIV veka. Najveći deo sačuvanog živopisa u paraklisima nastao je tokom XVII i XVIII veka. U paraklisima koji su goreli živopis je teško oštećen. Trpezariju je 1621. godine ponovo oslikao Georgije Mitrofanović, monah u Hilandaru i najugledniji srpski slikar toga vremena.U XVIII i XIX veku oslikan je veći broj kapela. Izvan manastirskog kompleksa sačuvan je živopis iz XIII veka u pirgu na „Spasovoj Vodi“ i iz XVII veka.

Prema predanju iz groba svetog Simeona potiče „čudesna loza“ koja uvek daje plod. Nakon očeve smrti Sava se 1199. godine preselio u Kareju, gde je podigao isposnicu. Tamo je najpre napisao „Karejski tipik“ 1199. godine i to je danas najstariji dokument koji se čuva u riznici Hilandara. Sava je 1200. godine napisao „Hilandarski Tipik“ kojim su određene norme kaluđerskog života u manastiru, kao i organizacija manastirske uprave. Tipik je napisan po ugledu na prolog tipika konstantinopoljskog manastira Bogorodice Blagodateljice.

 

 

Početkom XIII veka Sveta gora je bila pod faktičkom vlašću krstaša koji su 1204. godine osvojili Carigrad, a pojavili su se i brojni pljačkaši koji su bili velika opasnost za sve manastire. Usled toga, Sveti Sava je 1214. godine napustio Svetu goru i preneo mošti svog oca iz Hilandara u Srbiju. Sa svog poslednjeg putovanja pred smrt, Sava je iz Palestine doneo najstariju i najpoznatiju hilandarsku ikonu Bogorodicu trojeručicu. U takvim okolnostima kralj Stefan Uroš I je 1262. godine iznad manastira podigao veliki pirg – kulu Preobraženja da bi što bolje zaštitio manastir.U to vreme su značajno rasli manastirski posedi, a kraljevi Dragutin i Milutin su dodatno proširili manastirske posede u samoj Srbiji.

 

Početkom XIV veka velika opasnost za sve manastire na Svetoj gori su bili Katalonski najamnici, koje je vizantijski car Andronik II uzeo u službu protiv maloazijskih Turaka. Kada su ostali bez plate najamnici su objavili rat caru. Učvrstili su se u blizini Soluna i napadali Svetu goru. Zahvaljujući jakim utvrđenjima i požrtvovanošću tadašnjeg zamenika igumana Danila, Hilandar je bio sačuvan od propasti.

 

Kralj Milutin u isto vreme podizao je i nove pirgove – kule. „Milutinov pirg“ se nalazi na putu od Hilandara ka moru, a „Hrusija“ je podignuta na obali mora.Glavni hram je živopisan 1321. godine, a u isto vreme su oslikane i trpezarija i grobljanska crkva. U to vreme su srpski monasi u Hilandaru bivali sve brojniji i osetno su se razvijali, a vizantijski car Andronik II je manastiru dodelio posede u današnjoj Grčkoj

 

 

Dušan se 1347. godine sklonio u Hilandar od kuge koja je besnela na čitavom Balkanu, a tom prilikom je napravio izuzetak i sa sobom poveo caricu Jelenu, što je bilo grubo narušavanje strogo poštovane tradicije o zabrani dolaska žena na Svetu goru, jer ona ima jednu-Bogorodicu. Doduše kažu da nije dotakla tlo jer je nošena u nosiljci. Neki kažu da je to jedan od razloga što nije kanonizovan. Kao uspomena na dolazak srpskog cara na Svetu goru danas postoji krst koji označava mesto na kome su hilandarski monasi sačekali cara i za uspomenu zasadili zasadili „carsku maslinu“. Oko 1350. godine podignuta je crkva Svetog Arhanđela, a proširena je i manastirska bolnica, a carica Jelena je postala ktitor Karejske kelije Sv. Save, koja je pripala Hilandaru.

Za posetu Svetoj Gori, ukoliko niste žena, biće vam potreban blagoslov i dozvola Diamonitirion koju izdaje Sveštena epistasija Svete Gore i koja košta 25 evra odnosno 10 ako ste student ili đak.

O hilandarska pravila ogrešio se i Slobodan Milošević sa sinom Markom helikopterom sleteo na posed Hilandara 1991. godine. Niko od monaha nije želeo da se sretne sa njim, svi su se povukli u sobe Baštu gde je sleteo osvetili su vodom zalivši tragove kojima su ovi, izašavši iz helikoptera, gazili. I nikad više tu nisu ništa posadili. O ovom događaju ispevana je i guslarska pesma "Desant na Hilandar".

Kolaju priče da su Atos u skorije vreme tajno posećivale Orijane Falači i Melina Merkuri. Žena britanskog konzula u Atini dobila je 1850. dopuštenje da ode čak do Velike lavre Svetog Atanasija, najstarijeg manastira na samom poluostrvu. U vreme Oktobarske revolucije sa ruskim izbeglicama na Svetu Goru sklonila se i jedna princeza.

Hilandarski zamenik igumana Sava izabran je za srpskog patrijarha a 1354. godine. Nakon smrti cara Dušana, krajem 1355. godine, manastir se i dalje razvijao. U to vreme su manastir pomagali pored cara Uroša i srpski vlastelini. Knez Lazar Hrebeljanović je ktitor spoljne priprate koja je izgrađena oko 1380. godine uz zapadnu stranu crkve Vavedenja Bogorodice.Krajem XIV veka Hilandar je poslužio kao utočište članovima poslednjih srpskih vladarskih i vlastelinskih porodica.

 

 

Osmanlije su okolinu poluostrva Atos definitivno zaposeli 1430. godine, gde je zavladalo nasilje i bezakonje. Zbog toga je određen broj monaha napustio Hilandar i vratio se u Srbiju. Stanje se donekle popravilo tek nakon ukaza (tur. ferman) sultana Mehmeda II iz 1457. godine kojim su potvrđene stare slobode i prava svetogorskim manastirima.Nakon pada srpske despotovine nestao je značajni pokrovitelj manastira, a pomoć se tražila na drugoj strani.

U Hilandaru  tokom XVIII veka neprekidno opada broj srpskih, a raste broj grčkih i bugarskih monaha. Već krajem XVIII i početkom XIX veka manastir se još samo formalno nazivao srpskim, ali je većina monaha bila grčka i bugarska. U manastir je 1765. godine došao i Dositej Obradović koji ostavlja svedočanstvo o sporu Srba i Bugara oko uprave nad manastirom. Od kraja XVIII veka manastirom prestaje da upravlja iguman, već se igumanom manastira smatra čudotvorna ikona Bogorodice Trojeručice. Iguman se ponovo bira tek od 1991. godine.

Početkom XIX veka stvorena je prva novovekovna srpska država. To je uticalo da ponovo počne da raste broj srpskog sveštenstva u manastiru.Bratstvo manastira je 1820. godine zatražilo od Miloša Obrenovića da bude njegov pokrovitelj i zaštitnik. Mlada srpska država je pokazala interes za manastir i pomagala ga u skladu sa mogućnostima. Najveću zaslugu za novouspostavljene srpsko-hilandarske veze imao je arhimandrit Onorfije Popović, koji je i prvi uspostavio kontakt sa knezom Milošem. Bratstvo manastira je u tom periodu često pomagalo oslobodilačku borbu grčkog naroda, a to je prouzrokovalo odmazdu turskog garnizona koji je zbog toga bio stacioniran u manastiru nekoliko godina.

 

Hilandar je u pratnji premijera Nikole Pašića posetio i kralj Petar I Karađorđević. U današnje vreme, od nekadašnjih velikih poseda, Hilandaru su ostala samo tri metoha izvan Svete gore (Kumica, Kakovo i Kalamaria).

 

Danas je sačuvan značajan broj rukopisa iz XIV veka, a posebno iz njegove prve polovine. Karejski monah Teodul je 1336. godine prepisao teodosijevo Žitije Svetog Save, a danas se u riznici manastira mogu naći šesnaest jevanđelja iz XIV veka, zatim velika zbirka evanđelja, apostola, sinaksara, mineja, trioda, i pesama blaženih. U drugoj polovini XIV veka javlja se letopisačka književnost i hronike. Opširna vizantijska hronika Georgija monaha, zvanog Hamartol, prepisivana je u to vreme na više strana. Iz osamdesetih godina XIV veka potiču tri prepisa, od kojih je najstariji rađen 1382. godine u Hilandaru. Najznačajniji rukopisi u riznici manastira su Jevanđelje patrijarha Save iz treće četvrtine XIV veka, Romanovo jevađelje iz 1337. godine, Izborno jevanđelje vojvode Nikole Stanjevića, Beseda Jovana Zlatoustog, ispisana u Smederevu sredinom XV veka, Apostol igumana Viktora iz 1660. godine itd. Među retkim štampanim knjigama nalazi se nekoliko primeraka iz cetinjske štamparije iz doba Đurađa Crnojevića: tri Oktoiha prvoglasnika iz 1494. godine i tri Psaltira sa posledovanjem iz 1495. godine, dok iz venecijanske štamparije Božidara Vukovića i njegovog sina Vićenca, manastirska riznica poseduje oko tridesetak različitih izdanja. U prepisivačkoj umetnosti, najznačajnija ostvarenja su proksomidie, od kojih je najstarija datirana krajem XVI veka.

 

U manastirskoj biblioteci čuvaju se uz brojne rukopise na starosrpskom i grčkom jeziku, pisani na pergamentu i hartiji, ukupno 367 povelja, od kojih 172 povelje vizantijskih careva, 154 povelje srpskih vladara, nekoliko povelja ruskih careva i moldavskih kneževa, oko 150 primeraka prvoštampane srpske knjige, turska dokumenta i isprave, veliki broj dragocenih arhivskih dokumenata, bakrorezne i drvorezne ploče sa kojih su otiskivane grafike u bakrorezu i drvorezu u XVIII i XIX veku

 

 

Esfigmen (grč. Μονη Εσφιγμενου)

 

 

Od 1974. godine bratstvo manastira odbija da pominje ime Carigradskog patrijarha, optužujući ga za ekumenizam, pre svega zbog sastajanja sa rimskim papom.

Esfigmen – Εσφιγμένου Vaznesenje Gospodnje (Spasovdan, 40 dana posle Vaskrsa) - leži na samoj obali morskog zatona. Između obronaka brda Samarija i Živonosni istočnik (Zoodohos Pigi). Prema jednom predanju, manastir su osnovali car Teodosije II i njegova sestra Pulherija, supruga cara Marcijana (njoj srodna tradicija pripisuje i osnivanje manastira Ksiropotama, nedaleko od luke Dafni). Sledeći tu tradiciju, Esfigmenci su pre koju godinu u jednom atinskom hotelu obeležili milenijum i po postojanja (prvobitno su to nameravali da učine na starom atinskom stadionu, ali im to na nečiju intervenciju, oni pretpostavljaju carigradskog patrijarha, nije bilo dozvoljeno). Prvi pisani pomen manastira datira iz 998. godine. U tim prvim dokumentima manastir se pominje pod imenom Esfagmen (što znači ubijen, iskasapljen, posečen). Mišljenje da je ime manastira izvedeno iz položaja na kome se nalazi - stešnjen između brda i mora (grč. esphigmenos) - ne čini se osnovanim. Prihvatljivije je ono da se njegov osnivač možda zvao Esfigmen, pod uslovom da je taj monah neko ko vrlo čvrsto zateže pojas oko struka (Hristu). Biblioteka manastira sadrži 372 originalnih rukopisa (75 u pergamentu) i 8000 štampanih knjiga.

Stotine naoružanih grčkih policajaca blokirali su 2008. godine svetogorski manastir Esfigmen, čije se bratstvo već godinama suprotstavlja ekumenizmu i modernizaciji u pravoslavlju odbijajući svaku poslušnost vaseljenskoj Carigradskoj patrijaršiji pod čijom je jurisdikcijom. Prekinute su sve komunikacije sa manastirom, čijim je žiteljima obustavljeno i dopremanje hrane i lekova. Blokiran je i put za Hilandar u neposrednoj blizini.

Sa morske strane ovog zilotskog manastira, koji je u neposrednoj blizini Hilandara, može se videti ogroman transparent "Pravoslavlje ili smrt", a više od stotinu monaha, koji su se oglasili na samom početku blokade, objavili su telefonske brojeve i elektronske adrese grčkog premijera Kostasa Karamanlisa, regionalnog državnog funkcionera Vasilisa Floridesa i drugih, okrivljujući ih za nastalo stanje.

Prema navodima Verske informativne agencije (VIA) Svete Jelisavete Fjodorovne, grčke vlasti su odlučile da izmeste pobunjene monahe Esfigmena koji su uporište raskola u grčkom pravoslavlju kao zastupnici struje starokalendaraca zilota koji su u Grčkoj prerasli u paralelnu crkvu sa posebnim poglavarom i jerarhijom.

Raskol je mogao da se proširi, kako je tvrdilo državno tužilaštvo u Solunu, te je odlučeno da se na Atosu "potvrdi vlast Grčke i duhovno vođstvo Vaseljenske patrijaršije", a pobunjeno bratstvo koje huli i anatemiše carigradskog patrijarha Vartolomeja ukloni bez primene sile. Osnovano je i novo bratstvo za manastir Esfigmen na čelu sa igumanom Hrizostomom.

U hijerarhiji 20 svetogorskih manastira Esfigmen je na 18. mestu, ali nikada nije bio zastupljen u upravi, protatu monaške države. Manastir je osnovan u periodu pre podele hrišćanskih crkava, a prvi put se pominje u zapisima iz 1045. godine. Od 1821. do 1832. nije postojao kao manastir, jer su otomanske vlasti zaposele manastirske zgrade i koristile ih za svoje potrebe tokom Grčkog ustanka za nezavisnost. Manastir uživa simpatije i podršku grčkih starokalendaraca koje Grčka pravoslavna crkva, kao i druge pravoslavne crkve, smatra raskolnicima.

Do Esfigmena je iz Hilandara lako stiže širokom stazom koja počinje ispred portarnice srpskog manastira i vodi ka luci koju su čuvala tvrđava-skit Hrusija i Milutinov pirg. Uz put, pre kapije spoljnog hilandarskog dvorišta, nalazi se crkvica Blagoveštenja s monaškom kosturnicom, a ispred nje je krst Đorđa Roša, jedinog svetovnjaka sahranjenog u Hilandaru. Tu izuzetnu počasti hilandarci ukazali svom spasiocu, heroju Velikog rata i odbrane Beograda 1915. pod komandom majora Gavrilovića.

Put dalje vodi kaldrmom do kapelice nad čijim ulazom je “fresko-strip” koji opisuje kako se na tom mestu, čudom, iz Srbije na Atos vratila ikona Trojeručice. Po predanju “čudesni obraz” Bogorodice Hilandarci su dali caru Dušanu da je ponese u Srbiju, a posle njegove smrti ikona je dospela u Studenicu. Zabrinuti zbog osmanlijskih pustošenja, studenički monasi Trojeručicu u XV veku stavljaju na samar magareta koje puštaju da ide kod ga noge nose. Nedugo potom Hlandarce je usred noći probudio blesak nedaleko od manastira, a kad su izašli da vide o čemu je reč, zatekli su magarence sa ikonom.