Na proputovanju kroz Tunis

 

Ovo se putovanje ispostavilo, ne samo kao kretanje između gradova, nego kao prelazak kroz slojeve vremena: od rimskih ruševina i arapskih medina, preko mediteranske obale, do beskrajne tišine Sahare gde pejzaž prestaje da bude “pejzaž” i postaje prostor.

 

Tunis – grad koji se stalno prepliće sam sa sobom

 

Dolazak u Tunis deluje kao ulazak u grad koji ne pokušava da se otvori posetiocu odjednom. Umesto toga, on se otvara u fragmentima: široki bulevari francuskog kolonijalnog perioda, pa nagli prelaz u uske uličice medine, gde se zvukovi množe i sudaraju.

 

Tunis je glavni i najveći grad istoimene države u severnoj Africi, smešten na obali Sredozemnog mora. Broji oko 700.000 do 1.500.000 stanovnika u širem području. Grad spaja bogatu istoriju (UNESCO-va Medina) sa modernim bulevarima, a u neposrednoj blizini nalaze se ruševine Kartagine, arheološki lokalitet nekadašnje feničanske prestonice, udaljen desetak kilometara. i slikoviti Sidi Bu Said.

 

U srcu starog grada nalazi se Medina Tunis – lavirint u kome orijentalni ritam i svakodnevica žive bez potrebe da se prilagođavaju posetiocu. Stari deo grada iz VIII veka, poznat po uskim ulicama, soukovima (tržnicama) i džamiji El Zituna. Ovde su vrata često važnija od fasada: drvena, obojena plavim ekserima, sa motivima koji označavaju zanat, porodicu ili status. Mirisi začina, kože i čaja mešaju se sa zvukom poziva na molitvu, koji dopire iz džamija skrivenih iza zidova.

 

 Na obodu grada nalazi se Bardo National Museum, u kojem se rimski mozaici prostiru kao zamrznuti talasi istorije. Tu Tunis prestaje da bude samo severnoafrička prestonica i postaje arhiv Mediterana – mesto gde su se rimske, arapske i berberske civilizacije preklapale bez prestanka.

Ali pravi kontrast Tunisa je njegov izlazak ka moru i jugu.

 

Naziv Sidi Bu Said potiče od imena poznatog sveca iz muslimanskog sveta - Abu Said Ibn Khalef Ibn Yahia El-Beji. Rođen polovinom XII veka, naučnik i teolog putovao je srednjeistočnim predelima, a po povratku u domovinu, povukao se u prostor današnjeg Sidi Bu Saida i živeo monaškim životom do smrti 1231. godine. Sahranjen je na vrhu brda iznad svetionika i njegov mauzolej je vremenom postao čuveno mesto hodočašća mnogobrojnih vernika. Legenda kaže da ako prošetate kamenim uličicama Sidi Bu Saida i zakucate teškim alkama od kovanog gvožđa na najveća plava vrata, sreća će vas pratiti, i snovi će vam se ostvariti.

Tipična arhitektura andaluzijskog stila učestala tokom XVIII veka, a karakteristične boje bela i plava propisane su kao obavezne dolaskom Francuza. Ti kafei bili su mesto okupljanja i inspiracije mnogih umetnika, koji su i proslavili ovo selo. Među njima svakako je najpoznatiji ekspresionista Paul Klee.

 

 

Hamamet – mirnija verzija Mediterana

 

Samo sat vremena vožnje od glavnog grada, dolazi se u Hamamet, grad koji deluje kao da je napravljen da uspori vreme. Stari deo grada, Hamamet Medina, okružen je belim zidovima i plavim detaljima, gotovo minimalistički u poređenju sa haotičnim Tunisom. Pre nove ere na tom mestu je bio grad Piput, a sada se nalazi u predgrađu Hamameta. Taj grad je postao rimska kolonija u II veku nove ere. Veliki deo ruševina iz tog perioda nije sačuvan i sada se nalazi ispod zemlje u temeljima priobalnih hotela. U to vreme grad je poprimio rimska obležja kao što su vodovod, rezervoari za vodu i javna kupatila, stoga je kasnije pod arapskom vlašću dobio naziv Hamamet (kupatilo).

 U XIII veku izgrađene su gradske zidine, u XV veku Medina, a kasnije grad pada pod špansku i tursku vlast. U II, nemački general Ervin Romel je u gradu imao štab. Posebno je poznat po jasminu, po čemu je letovalište Jasmin Hamamet dobilo ime.

 Hamamet ima i svoju tvrđavu – Kasbah of Hammamet – sa koje se vidi cela obala. Sa zidina se može posmatrati kako se grad prelama između starog i novog: luksuzni hoteli sa jedne strane, ribarske mreže i male barke sa druge. Ono što Hamamet razlikuje od Tunisa jeste osećaj “lakše” stvarnosti. Sve deluje kao da je napravljeno za boravak, a ne za preživljavanje ritma grada.

 

 

Izlet u unutrašnjost – prelazak u drugu dimenziju

 

Pravi prekid između mora i kontinenta dolazi kada se krene na jug, ka unutrašnjosti zemlje. Put vodi ka oblastima gde Mediteran više ne diktira pravila.

Prva velika stanica je često El Džem amfitetar – ogromni rimski amfiteatar koji stoji usred tuniske ravnice, treći po veličini. kao da je greškom postavljen tamo. Njegove kamene galerije i danas deluju monumentalno, gotovo nadrealno u pejzažu koji ga okružuje. Izgradnja amfiteatra je otpočela 238. godine za vreme cara Gordijana I. koji je ovde proglašen rimskim carem. No, zbog političkih sukoba i izostanka finansijske podrške iz Rima, on nikada nije dovršen. Kasnije je služio kao utvrđenje i bio je poslednji bastion Berbera protiv arapskih osvajača. Dok je bio arapska citadela dva puta je bio napadnut topovima, poslednji put u XVII veku kada se stanovništvo sakrilo od osmanske vojske koja je zid raznela topovima, a kamenje je poslužilo za izgradnju drugih građevina u gradu

 Thysdrus je naročito bio uspešan za vreme vladavine cara Hadrijana (117.-138.) kada je postao središte proizvodnje maslinovog ulja. Putujući dalje na jug klima postaje sve suvlja, svetlost oštrija, a horizont prazniji.

 

Sahara – tišina koja priča težinom

 

 

Ulazak u Saharu menja percepciju prostora. Pustinja Sahara zauzima skoro celu teritoriju južnog Tunisa, države koja je svojim velikim delom baš i oblikovana svojim pustinjskim predelima i njenim teškim životom.

Kod mesta poput Douz Desert, poznatog kao “kapija pustinje”, pejzaž prestaje da ima referentne tačke. Pesak više nije “plaža” nego struktura sveta. Pristupačna jedino džipovima, uz pratnju iskusnih vozača i vodiča, Sahara pruža neverovatno iskustvo i zadovoljstvo onima koji se odluče za ovaj izlet. Veliki mediteranski osvajači, posebno Feničani i moćni Rimljani su ostavili dubok trag na istoriji i tradiciji Tunisa. Vetar briše tragove iza vozila gotovo odmah, kao da želi da dokaže da kretanje ovde nema trajanje.

 

U daljini se pojavljuje oaza – mesta kao što je Tozeur Oasis. Palme, voda i senke deluju gotovo neprirodno u odnosu na okolni pesak. To su mali džepovi života koji opstaju kao kontraargument pustinji.

Noću, Sahara prestaje da bude prazna. Postaje nebo. Zvezde su toliko guste da se čini kao da se spuštaju niže nego inače, a tišina nije odsustvo zvuka nego prisustvo nečeg značajnijeg.

 

Povratak ka Hamametu deluje kao povratak iz drugog vremena, ne samo sa drugog mesta. More ponovo preuzima horizont, ali posle pustinje, izgleda kao da se kreće.

Tunis ostaje isti, ali putnik više nije. Gradovi, plaže i dine ostaju raspoređeni kao poglavlja jedne iste priče – priče o zemlji koja stalno menja lice između Mediterana i Sahare, između buke i tišine, između istorije i praznine koja je starija od nje same.